ชีววิทยา














ฮอร์โมนคน (human hormone)

 

ฮอร์โมน คือ สารเคมีที่สร้างมาจากต่อมไร้ท่อ( endocrine gland ) หรือเนื้อเยื่อ (endocrine tissue) แล้วเข้าสู่ระบบหมุนเวียนเลือด
ลำเลียงไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกายเพื่อควบคุมการทำงานของอวัยวะเป้าหมาย (
target
organ ) ฮอร์โมนส่วนใหญ่เป็นสารประเภทโปรตีน อามีนและสเตียรอยด์

ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง
ต่อมใต้สมอง( pituitary gland) อยู่ตรงส่วนล่างของสมองแบ่งออกเป็น
3 ส่วน คือ
-      ต่อมใต้สมองส่วนหน้า( anterior lobe of pituitary gland )
-      ต่อมใต้สมองส่วนกลาง ( intermediated lobe of pituitary )
-      ต่อมใต้สมองจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง( posterior lobe of pituitary
gland )

  ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหน้า (
anterior lobe of pituitary gland )

เป็นส่วนที่ไม่ได้เกิดจากเนื้อเยื่อประสาท
การทำงานอยู่ภายใต้การควบคุมของ
hypothalamus สร้างฮอร์โมนประเภทสารโปรตีนหรือพอลิเพปไทด์
ได้แก่

-Growth Hormone เป็นฮอร์โมนควบคุมการเจริญเติบโตของร่างกาย
โดยเฉพาะ กระดูกและ  กล้ามเนื้อ

- Thyroid Stimulating Hormone เป็นฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์ให้สร้าง
ไทร็อกซินเพิ่มขึ้น

- Gonadotrophic Hormone เป็นฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างเซลล์สืบพันธุ์

- Antidiuretic Hormone เป็นฮอร์โมนช่วยในการดูดน้ำกลับของท่อไต
เพื่อรักษา ระดับน้ำของ  ร่างกาย

- ต่อมไทรอยด์ ผลิตฮอร์โมนที่สำคัญ คือ
ไทร็อกซิน โดยใช้ไอโอดีนเป็นวัตถุดิบในการ สร้างฮอร์โมน
ซึ่งฮอร์โมนไทร็อกซินมีหน้าที่สำคัญ ดังนี้

1) ช่วยในการเจริญเติบโตของกระดูก สมอง และระบบประสาท
2) ช่วยในการเปลี่ยนแปลงรูปร่างเมื่อเป็นผู้ใหญ่
3) ช่วยควบคุมอัตราเมตาบอลิซึมในร่างกาย
- ต่อมพาราไทรอยด์ ผลิตฮอร์โมนที่สำคัญชื่อพาราธอร์โมน ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการ
ควบคุมเมตาบอลิซึมของแคลเซียมและฟอสฟอรัสในร่างกาย การสร้างกระดูกและควบคุมบทบาท ของวิตามินดีในร่างกาย
โดยวิตามินดีจะรวมกับฮอร์โมนพาราธอร์โมนในการสลายแคลเซียมออก จากกระดูกเพื่อรักษาระดับปกติของแคลเซียมในพลาสมา

- ตับอ่อนส่วนที่เป็นต่อมไร้ท่อ
จะผลิตฮอร์โมนที่สำคัญ ดังนี้

1) อินซูลิน เป็นฮอร์โมนที่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำลง
โดยช่วยให้กลูโคสผ่าน เข้าเซลล์และเปลี่ยนส่วนหนึ่งเป็นไกลโคเจนเก็บไว้ที่ตับ
ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดอยู่ในระดับ ปกติ

2) กลูคากอน เป็นฮอร์โมนที่ทำงานตรงข้ามกับอินซูลิน คือ
ทำให้ระดับน้ำตาลใน เลือดสูงขึ้น


-ต่อมหมวกไต ( adrenal gland )
เป็นก้อนสีเหลืองๆ อยู่เหนือไตข้างละ 1 ต่อม
ประกอบด้วยเนื้อเยื่อ
2 ชั้น คือควบคุมของ ACTH จากต่อมใต้สมองตอนหน้า แบ่ง ฮอร์โมนออกเป็น 3 กลุ่ม
ที่สำคัญ คือ

1. Glucocorticoid hormone ทำหน้าที่ควบคุมเมแทบอลิซึมของคาร์โบไฮเดรต
โดยเปลี่ยนไกลโคเจนในตับ และกล้ามเนื้อให้เป็นกลูโคส ในวงการแพทย์ใช้เป็นยาลดการอักเสบและรักษาโรคภูมิแพ้
ถ้ามีฮอร์โมนนี้มากเกินไป จะทำให้อ้วน อ่อนแอ หน้ากลมคล้ายดวงจันทร์ หน้าท้องลาย
น้ำตาลในเลือดสูง

2. Mineralocorticoid hormone ทำหน้าที่ควบคุมสมดุลของน้ำและเกลือแร่ฮอร์โมนสำคัญกลุ่มนี้
คือ
aldosterone ช่วยในการทำงานของไตในการดูดกลับ Na และ Cl ภายในท่อไต ถ้าขาด aldosterone จะทำให้ร่างกาย สูญเสียน้ำและโวเดียมไปพร้อมกับปัสสาวะ
ส่งผลให้เลือดในร่างกายลดลง จนอาจทำให้ผู้ป่วยตาย เพราะความ ดันเลือด ต่ำ

3. Sex hormone ฮอร์โมนเพศช่วยควบคุมลักษณะทางเพศที่สมบูรณ์ทั้งชายและหญิง

4. อะดรีนัลเมดัลลา ( adrenal
medulla ) เป็นเนื้อชั้นในของต่อมหมวกไต อยู่ภายใต้การควบคุมของ
sympathetic ถูกกระตุ้นในขณะตกใจ เครียด กลัว โกรธ
เนื้อเยื่อชั้นนี้จะทำหน้าที่สร้างฮอร์โมน
2 ชนิด คือ
4.1) Adrenalin hormone หรือ Epinephrine hormone กระตุ้นให้หัวใจบีบตัวแรง เส้นเลือดขยายตัว เปลี่ยน glycogen ในตับให้เป็นกลูโคสในเลือด
4.2) Noradrenlin hormone หรือ Norepinephrine hormone กระตุ้นให้เส้นเลือดมการบีบตัว ผลอื่นคล้ายๆ adrenalin แต่มีฤทธิ์น้อยกว่า

ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนกลาง (Intermediate
lobe)

 มีขนาดเล็กมากทำหน้าที่สร้างฮอร์โมน
Melanocyte Stimulating Hormone(MSH) ทำหน้าที่ปรับสีของสัตว์เลือดเย็นให้เข้มขึ้น(ทำหน้าที่ตรงข้ามกับ
Malatonin จากต่อม pineal ) ในสัตว์เลือดอุ่นมีหน้าที่ไม่แน่ชัด
ฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองส่วนหลัง (Posterior lobe)

เป็นกลุ่มเซลล์ของเนื้อเยื่อประสาทจาก hypothalamus ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนภายนอก
แล้วลำเลียงมาไว้ที่ต่อมใต้สมองส่วนหลัง ได้แก่

1.      Oxytocin
ทำให้กล้ามเนื้อมดลูก เต้านม กระเพาะปัสสาวะมีการหดตัว
ฮอร์โมนนี้จะมีการหลั่งออกมาตอนคลอดลูกและในขณะร่วมเพศ แต่ถ้าหลั่งออกมามากก่อนคลอดจะทำให้แท้งลูกได้

2.      Vasopressin
หรือ Antidiuretic hormone ( ADH ) ทำให้เส้นเลือดมีการหดตัวช่วยให้ท่อหน่วยไตดูดน้ำกลับคืน
ทำให้ลดการสูญเสียน้ำและเกลือแร่ที่จำเป็น
ถ้าร่างกายขาดจะปัสสาวะมากทำให้เกิดโรคเบาจืด(
diabetes inspidus)

 

 

 

 

 

ฮอร์โมนพืช (plant hormone)
ฮอร์โมนพืช
เป็นสารเคมีที่พืชสร้างขึ้นมาเพื่อควบคุมการเจริญเติบโตของพืช และใช้เป็นการตอบสนองต่อสิ่งเร้าของพืชด้วย

สารที่ควบคุมการเจริญเติบโตของพืชนี้เรียกว่า ฮอร์โมนพืช มี 5
ประเภทคือ
       1.      ออกซิน(Auxin) หรือ กรดอินโดลแอซีติก(indoleacetic
acid)
เรียกย่อว่า IAA เป็นฮอร์โมนที่พืชสร้างจากกลุ่มเซลล์เนื้อเยื่อเจริญบริเวณยอดอ่อนและรากอ่อนแล้วแพร่ไปยังเซลล์อื่น
คุณสมบัติของออกซิน มีดังนี้

-      แพร่จากยอดลงสู่ต้น
-      หนีแสงไปยังด้านที่มืดกว่า
-      ช่วยให้เจริญเติบโต แต่ยับยั้งการแตกของตาด้านข้าง
-      กระตุ้นการออกดอก และการกระตุ้นให้ ovary >>> fruit ( ไม่มีเมล็ด ) โดยไม่ต้องผสมพันธุ์
-      กระตุ้นการแตกราของกิ่งในการเพราะชำ
-      ชะลอการหลุดร่วงของใบ ดอก ผล
-      กระตุ้นให้ยอดเจริญเติบโตรวดเร็ว แต่ในรากยับยั้งให้ช้าลง
       2.     จิบเบอเรลลิน ( gibberellin) หรือ กรด gibberellic
acid เรียกว่า GA
เป็นฮอร์โมนพืชพวกหนึ่งในพืชชั้นสูง
สร้างมาจากใบอ่อนและผลที่ยังไม่แก่ มีหลายชนิด มีคุณสมบัติดังนี้

-      กระตุ้นการเจริญเติบโตของเซลล์ระหว่างข้อปล้อง ทำให้ต้นไม้สูง
-      กระตุ้นการงอกของเมล็ดและตา เพิ่มการเกิดดอก
-      เปลี่ยนดอกตัวผู้ให้เป็นดอกตัวเมียในพืชตระกูลแตง
-      ช่วยยืดช่อของผล
       3.     เอทิลีน (ethylene) เป็นฮอร์โมนพืช
ซึ่งผลิตขึ้นมาขณะที่เซลล์กำลังมีเมแทบอลิซึม ตามปกติเอทิลีนทำหน้าที่กระตุ้นการหายใจ
และยังทำหน้าที่อื่นๆดังนี้

-      เร่งเมแทบอลิซึม ทำให้ผลไม้สุก
-      กระตุ้นการออกดอกของพืชพวกสับประรด
-      กระตุ้นการหลุดร่วงของใบ
-      เร่งการงอกของเมล็ด
-      เร่งการไหลของน้ำยางพารา
       4.     กรดแอบไซซิก(abscisic acid) เรียกย่อว่า
ABA เป็นฮอร์โมนพืชที่กระตุ้นในการร่วงของใบโดยตรง
นอกจากนี้ยังทำหน้าที่

-      กระตุ้นการหลุดร่วงของใบและผลที่แก่เต็มที่
-      ยับยั้งการเจริญของเซลล์บริเวณตา
-      กระตุ้นให้ปากใบปิดเมื่อขาดน้ำ
-      ยืดระยะพักตัวของต้นอ่อนในเมล็ด
       5.     ไซโทไคนิน (cytokinin) เป็นฮอร์โมนพืชที่พบในน้ำมะพร้าวและสารที่สกัดได้จากยีสต์มีสมบัติกระตุ้นการเจริญและการเปลี่ยนแปลงของเซลล์
คุณสมบัติอื่นๆมีดังนี้

-      กระตุ้นการแบ่งเซลล์และการเจริญเปลี่ยนแปลงของเซลล์ ใช้ผสมในอาหารเพราะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชให้เกิดหน่อใหม่
-      กระตุ้นการเจริญของกิ่งแขนง
-      ชะลอการแก่ของผลไม้

 

สร้างโดย: 
ชมรม BIo Game